آخرین زن فرمانروای ایران ساسانی
آذرمیدخت، آخرین زن فرمانروای ایرانشهر، یکی از معدود زنان سلطنتی ساسانی است که خود بر تخت پادشاهی نشست. در منابع سدههای ششم و هفتم میلادی دوباره اطلاعاتی درباره زنان درباری ظاهر میشود؛ زنانی که برخلاف دوران پیشین، تنها همسر یا مادر پادشاه نبودند، بلکه خود حکومت میکردند. در این میان، پوراندخت و آذرمیدخت اهمیت ویژهای دارند، زیرا از آنان سکه ضرب شد و حضور سیاسی مستقلی داشتند. با اینکه درباره پوراندخت اطلاعات بیشتری وجود دارد، آگاهی ما از زندگی و اقدامات آذرمیدخت بسیار محدود است. پژوهشهای جدید نشان میدهد که با وجود محدودیتهای مذهبی، زنان در عمل نقشهای گستردهتری داشتند.
آذرمیدخت هنگامی که شاهنشاه ایران شد بیان کرد که مدیریت کشور همانند مدیریت پدرش، خسرو پرویز، خواهد بود. آنگاه فرخهرمز برای تقویت اقتدار خود و ایجاد یک قرار موقت میان پهلوها و پارسیگها، به آزرمیدخت (که از پارسیگها بود) درخواست ازدواج داد. گرچه آزرمیدخت این درخواست را رد کرد. فرخهرمز پس از رد پیشنهادش دیگر عدم تمایل خود را به سلطنت نشان نداد و اعلام کرد «امروز من رهبر مردم و ستون کشور ایران هستم». وی همچنین به همان شیوهٔ سلطنتی شروع به ضرب سکه، به ویژه در استخر پارس و نهاوند در ماد، کرد.
ظاهراً آزرمیدخت برای مقابله با فرخهرمز، با سیاوخش از خاندان مهران، که نوه بهرام چوبین، سپهبد و شاه کوتاهمدت ایران بود، متحد شد. آذرمیدخت با کمک سیاوخش توانست بر فرخهرمز غلبه کند و او را از بین ببرد. رستم فرخهرمز، فرزند فرخهرمز، که در آن زمان در منطقه شمال شرقی خراسان مستقر بود، جانشین فرخهرمز به عنوان رهبر پهلوها شد. وی به خونخواهی پدرش، خود را به تیسفون، پایتخت شاهنشاهی ساسانی، رسانید و در راه هر ارتشی از آزرمیدخت را که دید، شکست داد.
مرگ
وی سپس نیروهای سیاوخش را در تیسفون شکست داد و شهر را تصرف کرد. رستم فرخهرمز اندکی پس از تصرف تیسفون، آزرمیدخت را کور و سپس به قتل رسانید. به گفتهٔ تئوفانس او ۷ ماه، به گفتهٔ فردوسی ۶ ماه و طبق نظر سبئوس ۲ سال حکومت کردهاست. طبق نظر طبری او به دلیل بیماری از دنیا رفتهاست.
- خاستگاه:
تورج دریایی، جهان ساسانی: مقالاتی درباره تاریخ ایرانشهر، ص ۱۷۷_۱۷۸ - ویکیپدیا